“Hirigintza taktikoa” deritzon praktika, espazio publikoan egiten diren aldi baterako esku-hartzeak edo ekimenak dira. Hiri-interbentzio iraunkorrak pilotatzeko erabili ohi dira eta, beraz, interbentzioen esperimentazioaren emaitzen jasoketa eta horien ebaluazioa ezinbestekoa dute.
« Herritarren parte-hartzea hirigintza taktikoaren egiteko moduaren ardatza da, komunitatearen harremanak sendotzeko eta tokiekiko atxikipen sentimendua indartzeko tresna izanik. »
Kontzeptua orain dela pare bat hamarkada jaio zen, hiritarrek praktikan jarri dituzten esku-hartzeetan dauka jatorria; ezagunenetarikoak San Frantziko-ko “parklets”ak ditugu. 2005ean, Rebar diseinu-taldea hirian komunitate-harremanak sustatzeko espazioak bilatzen ari zen eta aparkalekuak aukeragune bezala agertu zitzaizkien. Prezio merkean alokatu zitezkeen, txanpon gutxi batzuk orduko. Taldeak San Frantzisko erdiguneko zati bereziki gris batean aparkaleku bat aukeratu zuen eta parke txiki bihurtu zuen. Zementua zenaren gainean belar naturala zabaldu zuten, eta banku bat eta zuhaitz bat jarri zuten loreontzi batean. Minutu gutxi barru, gizon bat eserlekuan eseri, zapatak erantzi eta bazkaltzen hasi zen.
« Beste pertsona bat elkartu zen handik gutxira, eta hizketan hasi ziren biak. »
Proiektua ezaguna egin zen, interbentzio motari “parklet” izena eman zitzaion, eta gaur egun Park(ing) Day izena duen ekimena sortu zen. Egun, urtero, munduko hiri askotan aurrera eramaten den ekimena da, espazio publikoa aldarrikatzeko eta automobil pribatuaren erabileraren alternatiba iraunkorrak sustatzeko. Park(ing) Day egunean, bide publikoko aparkalekuak sormenezko espazio publiko, berdegune, instalazio artistiko edo aisialdirako gune bihurtzen dira aldi baterako, espazio horiek modu sozialagoan eta komunitarioagoan nola aprobetxa daitezkeen erakutsiz. Rebar taldeak Park(ing) Day jarraibideen eskuliburu bat egin zuen, instalazioen alderdi teknikoak jorratzeaz gain, ekimenaren balio batzuk ere adierazten dira ere.
Egiteko modu hau “hirigintza taktikoa” kontzeptu berriaren bidez modan jartzen ari den arren, praxia ez da berria, ezta Euskal Herrian ere. XX. mendearen amaierako hiri-hazkunde handiak gabezia handiko espazio publikoak utzi zituen gure hirietan, batez ere langile auzoetan. Administrazioen baliabide edo interes faltaren eta premiaren aurrean, auzotarrek beren bizi-espazioak hobetzeko esku-hartzeak egin zituzten, gaur egun “hirigintza taktiko” gisa interpreta genitzakeenak. Espazio horiek egokitzeko ardura administrazio publikoarena den arren, praktika honek balio digu gogorarazteko duela ez asko herritarrak legitimitatez sentitzen zirela beren ingurune propioak aldarrikatzeko eta eraldatzeko.
« Egun, zaila da hiritar edo herritar bezala bizi ditugun espazioetan esku-hartzea. »
Araudia opakua eta tinkoada, eta ondorioz, espazioarekiko jabetza sentimendua eskasa. Esku-hartze zuzenak egiteko eskubidea dugula esatea sineskorra litzateke. Sarri, prozesu urbanistikoen zurruntasunak espazio publikoan zer eta nola egin beharko litzateen erabakitzeko gai ez garela pentsatzera garamatza. Hirigintzaren pentsamendu eta praktika teknokratiko sakonetik baikatoz, non ustez, hiriari buruz dakiten bakarrak arkitektoak eta legelariak diren.
Paradigma konplexu batean gaude. Dakigunez hirigintza-araudia adostea, zehaztea, egokitzea eta inplementatzea motela da; gaur egun bizi ditugun eskala-anitzeko erronkei erantzuteko premiari kontrajarrita. Egoera honen aurrean, Udal batzuk hirigintza-taktikoa espazio publikoaren eraldaketak esperimentatzeko aukera bezala ulertzen hasi dira. Adibide adierazgarria da Bartzelonako “Superillas” proiektua aktibatzeko erabili dituzten hirigintza taktikoko esku-hartzeak.
Badaude, hala ere, tresna hau erabiltzeko erresistentziak eta erronkak. Aurrekontu txikiarekin egindako esku-hartzeak direnez, kalitate nahikoa ez duten esku-hartzeak izango diren beldur da batzuetan administrazioa. Gainera, esperimentzeko helburuaz egiten direnean, ondo ez funtzionatzeko arriskua ere gehitzen zaio kezkari. Horregatik, funtsezkoa da gogoratzea helburua ez dela esku-hartzeek hasieratik ondo funtzionatzea. Bidean gatazkak edota espero ez ditugun arazoak sor daitezke, eta garrantzitsuena esperientziatik ikastea da. Modu horretara, aurrekontu handiagoa duten hiri-eraldaketak planteatzean, funtzionatuko dutela eta herritarren inplikazioarekin erabakitako diseinuak izango direla bermatuko da. Hiriak eta herriak eraldatzeko, aldaketa horren prozesua eta mekanismoak ulertzeko modua ere berrikusteko beharra daukagu.
« Intentziotik ekintzara jauzi egiteko tresna gisa ulertu dezakegu “hirigintza taktikoa”, herritarren zein administrazio publikoen ekimenez abian jarri ahal izan beharko litzatekeen esku-hartzea; betiere ikuspegi pluraletik, elkar ulertzea erraztuz, errespetuaz eta pazientziaz landua. »
Irudia: Park(ing) instalazio originala, San Frantziskon kokatua, Rebar diseinu eta aktibismo taldeak sortua 2005eko azaroaren 16an.
Buletinaren harpidetza
