Etorkizuneko turismoa jasangarria eta tokikoa izan beharko da nahitaez

Turismoa mundu mailako industria handienetako bat da: munduko BPGaren eta enpleguaren ia hamarrena suposatzen du, Turismoaren Mundu Erakundearen eta Nazio Batuen Munduko Populazioari buruzko Txostenaren datuen arabera.

Industria erraldoia izanik, turismoak bizitzako alderdi guztiei eragiten die: gizarte-, teknologia-, ekologia-, politika- eta, jakina, ekonomia-arloekin dituen elkarguneak nabarmenak dira. Halaber, turismo desegituratu eta masifikatu batek, besteak beste, ingurumenaren suntsiketa, ekonomiaren urtarokotasuna eta lan-prekarietatea bultzatu dituena, urteetan zehar izan duen eragin kaltegarria nabarmena da.
Era berean, zorionez, aldatzeko palanka gisa potentzial izugarria ere badu. Turismoa pertsona eta eragile asko inplikatzen dituen hainbat eta hainbat jarduerekin lotuta dago, eta lotura eta ekintza horiek kontzienteki aktibatuz gero, turismoa ulertzeko eta egiteko modu berri batek eraldaketa sistemikoak bultza ditzake gainerako esparruetan: klima-aldaketa arintzen eta oparotasuna eta ongizatea banatzen lagun dezake.

«Ondo egindako turismo batek (jasangarria, tokikoa) ekarpen handia egin diezaioke tokiko ekonomiari; ingurumena eta kultura-ondarea babesten lagun dezake, eta oparotasunaren banaketa bultzatu dezake. Baina, turismoaren industria bere norabidea aldatzeko gai da? » 

Turismo sektorea adierazle ekonomiko bidez neurtu izan da soilik: turista kopurua, igarotako gauen kopurua, gastatutako diru kopurua, etab. Era berean, sektore publiko zein pribatuko erabaki estrategikoak orokorrean emaitza eta adierazle ekonomikoen arabera hartu izan dira. Hazkundean oinarritzen den pentsamolde honek helmuga turistikoak jasangarritasunerantz aurrera egitea eragozten du. Turismoaren sektorean lanpostuak sortzen dira, bai, baina enpresen jabetzaren zati handi bat nazioartekoa da -edo ez da tokikoa-, eta gehiegizko turismoak ingurumenean eta gizartean eragiten dituen kalteak ez datoz bat jarduera horrek helmuga-lurraldeetan ekartzen dituen onura ekonomiko positiboekin (1). 

Fenomeno honi “Turismoaren ihesa” edo “tourism leakage” deritzo, turismoaren mendeko ekonomia batzuek haien lurraldean eta komunitatean garapen jasangarri eta ekitatiboa sustatzeko behar adina inbertitzea eragozten duena. Horrez gain, tokiko biztanleek ere oso eragin txikia izaten dute turismoak haien bizitzan daukan papera zehazten duten erabakietan.

Turismo arduratsu eta jasangarriak, helmuga-komunitateen beharrak aitortu eta artatzen hasi behar du, hau da, bisitarien, egoiliarren, ingurumenaren eta ekonomiaren beharren kudeaketa orekatuan oinarritu behar da. Kudeaketa horretarako, komunitate eragile guztiak kontuan hartzeko, “mahai komun batean” bildu eta tokiko bizimoduak eta ekonomiak, turismoari dagokionez dituzten erronkei aurre egiteko estrategiak eztabaidatzea ahalbidetu behar du. Egoiliarren eta tokiko komunitateen parte-hartzerik gabe, nekez lor daiteke dinamika horietan aldaketa esanguratsurik egotea eta turismo-eredu iraunkorrago bat martxan jartzea.

«Turismoa komunitatearen garapenerako eta desberdintasuna murrizteko tresna indartsua izan daiteke, bere garapenean tokiko biztanleria eta funtsezko eragile guztiak inplikatuz gero. Sektoreak hiri-berrikuntzan eta landa-garapenean lagun dezake, baita eskualdeen arteko desorekak murrizten ere, komunitateei beren jatorrizko lekuan aurrera egiteko aukera emanez » (2)

Hain zuzen ere, ideia hori abiapuntutzat hartuz ari gara Laciana eskualdean (Leon) turismo jasangarriko proiektu pilotu bat diseinatzen eta abian jartzen. 2021etik 2022ra bitartean garatutako Etorkizunera bidaiatuz ikerketa eta parte-hartze prozesutik ateratako funtsezko ideiak erreferentziatzat hartuta, zeinekin “turismoarekin lotutako etorkizuneko agertoki desiragarri eta jasangarriei forma eman baikenien, estatuko hainbat lurraldetako eragile eta biztanleekin batera,” hurrengo hilabeteetan Leongo Aldundiarekin eta Villablinoko Udalarekin lan egingo dugu, Laziana haranean turismo jasangarria bultzatzeko programa bati forma emateko. Horretarako, beste pertsona bat dugu gure lantaldean, Monica Franco Valledor. Monica, musika-kazetaria eta DJa izateaz gain, eta publizitate-plangintza estrategikoan espezializatuta egoteaz gain, duela urte batzuetatik hona modu independentean lan egiten du Leongo mendebaldeko menditik, landatartasun berria esperimentatuz (eta bere familiaren sustraietara itzuliz), eta proiektu komunitarioetan parte hartuz.

Laciana harana (Tsaciana Patsuezun) Leongo eskualdea da, El Bierzo, Babia eta Asturias artean dagoena. Penintsulako ekoizpen karboniferoko zentro garrantzitsuenetako bat izateagatik da ezaguna. Meategiak 90eko hamarkadaren erdialdean hasi ziren ixten, eta azken meatze-ustiapena 2018an itxi zen, baina populazioaren beherakada pixkanakakoa izan da duela hamarkada batera arte. 16.000 biztanle izatetik 8.000 inguru baino ez daude orain, eta emakumeak dira gehien murriztu direnak: orain, 2001ean baino 14 eta 39 urte bitarteko emakumeen %67 gutxiago daude. Despopulazioari dagokionez genero-arrakala handiena duen Espainiako eremua da. Bitxia bada ere, meatzaritzari esker, ingurunea ia bere berezko egoera naturalean kontserbatu ahal izan zen; izan ere, erauzketa-jarduera puntu jakin batzuetan kontzentratzen zen eta beste batzuk alde batera uzten zituen. Berezitasun horren ondorioz, 2003an Unescok Biosferaren Erreserba izendatu zuen eskualde hori.

Gaur egun, Lacianako biztanleriaren galera geldiarazten saiatzeko jarduera ekonomiko berriak sustatzen ari dira. Turismoaren arloan hainbat proiektu eta errealitate daude: Kastroen Interpretazio Zentroa eta Lacianako Bidezidorrak, Leitariegos eski-estazioa, Lacianako Bide Berdea, Urogalloko Zentroa eta ondare kultural eta natural aberatsa. Ondare historiko eta natural aitortua izateaz gain, lurralde honek kultura eta pertenentzia zentzu indartsuak ditu: horren erakusgarri dira inguruko ekimen soziokulturalak, hala nola Samhaingo Jaialdia edo Lacianako Liburu Azoka. Gainera, mugakide diren beste haran batzuetan ez bezala, oinarrizko azpiegitura sozial, ekonomiko eta turistikoak ditu – mineralaren oparoalditik jasotakoak asko – estrategia berriak lantzea ahalbideratzen dutenak.

Dagoeneko hasi gara tokiko erakunde publikoekin lanean, eta otsailetik aurrera Lacianako haraneko beste eragile eta pertsona batzuei irekiko zaizkie lan- eta diseinu-espazioak: hainbat arlotako eta tokiko erakundetako teknikariak, lehen sektoreko edo ostalaritzako enpresak dituzten pertsonak, hainbat sektoretako autonomoak, elkarte zibikoak eta kulturalak… Aurreko fasean erronka ugari eta desberdinak antzeman ziren eta Lacianako egitasmo pilotuak premiazkoenak eta lehentasunezkoenak diren bi beharrizan espezifikori lotutatko estrategia berritzaileak garatzeko lan egingo du:

Nola lagundu dezakegu dagoen eskaintza profesionalizatzen eta bikaintzen iraunkortasunaren gakoetan?

Nola sor ditzakegu elkarren arteko lankidetza-sareak zerbitzu turistikoen hornitzaileen eta lurraldeko eragile sozioekonomikoen artean, zirkulartasuna eta jasangarritasuna sustatzeko?

Sakontzeko

• Kakalardo berdea eta ikatz-meatzaritza
• Bidaia emakumez hustutako Espainiara
• Laziar jendea ekintzailea eta ausarta zen ikatzaren aurretik.
• Calecho nel 2020. La nuesa tsingua ya la nuesa tierra